Monday, July 4, 2011

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह १ ते 100

मंगलाचरण - अभंग

समचरणदृष्टि विटेवरी साजिरी तेथें माझी हरी वृत्ति राहो ॥१॥
आणीक लगे मायिक पदार्थ तेथें माझें आर्त्त नको देवा ॥ध्रु.
ब्रम्हादिक पदें दुःखाची शिराणी तेथें दुश्चित झणी जडों देसी ॥२॥
तुका म्हणे त्याचें कळलें आम्हां वर्म जे जे कर्मधर्म नाशवंत ॥३॥

सुंदर तें ध्यान उभे विटेवरी कर कटावरी ठेवूनियां ॥१॥
तुळसीचे हार गळां कासे पीतांबर आवडे निरंतर तें चि रूप ॥ध्रु.
मकरकुंडलें तळपती श्रवणीं कंठीं कौस्तुभमणि विराजित ॥२॥
तुका म्हणे माझें हें चि सर्व सुख पाहीन श्रीमुख आवडीनें ॥३॥

सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती रखुमाईच्या पती सोयरिया ॥१॥
गोड तुझें रूप गोड तुझें नाम देईं मज प्रेम सर्व काळ ॥ध्रु.
विठो माउलिये हा चि वर देईं संचरोनि राहीं हृदयामाजी ॥२॥
तुका म्हणे कांहीं मागे आणीक तुझे पायीं सुख सर्व आहे ॥३॥

राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा रविशशिकळा लोपलिया ॥१॥
कस्तुरीमळवट चंदनाची उटी रुळे माळ कंठीं वैजयंती ॥ध्रु.
मुगुट कुंडले श्रीमुख शोभलें सुखाचें ओतलें सकळ ही ॥२॥
कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा घननीळ सांवळा बाइयानो ॥३॥
सकळ ही तुम्ही व्हा गे एकीसवा तुका म्हणे जीवा धीर नाहीं ॥४॥

कर कटावरी तुळसीच्या माळा ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥१॥
ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.
कटीं पीतांबर कास मिरवली दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥२॥
गरुडपारावरी उभा राहिलासी आठवें मानसीं तें चि रूप ॥३॥
झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥४॥
तुका म्हणे माझी पुरवावी आस विनंती उदास करूं नये ॥५॥

गरुडाचें वारिकें कासे पीतांबर सांवळें मनोहर कैं देखेन ॥१॥
बरवया बरवंटा घनमेघ सांवळा वैजयंतीमाळा गळां शोभे ॥ध्रु.
मुगुट माथां कोटि सूर्यांचा झळाळ कौस्तुभ निर्मळ शोभे कंठीं ॥२॥
ओतींव श्रीमुख सुखाचें सकळ वामांगीं वेल्हाळ रखुमादेवी ॥३॥
उद्धव अक्रूर उभे दोहींकडे वर्णिती पवाडे सनकादिक ॥४॥
तुका म्हणे नव्हे आणिकांसारिखा तो चि माझा सखा पांडुरंग ॥५॥
॥६॥
विराण्या - अभंग २५

वाळो जन मज म्हणोत शिंदळी परि हा वनमाळी विसंबें ॥१॥
सांडूनि लौकिक जालियें उदास नाहीं भय आस जीवित्वाची ॥२॥
नाइकें वचन बोलतां या लोकां म्हणे जालों तुका हरिरता ॥३॥

आधिल्या भ्रतारें काम नव्हे पुरा म्हणोनि व्यभिचारा टेकलियें ॥१॥
रात्रंदिस मज पाहिजे जवळी क्षण त्यानिराळी गमे घडी ॥२॥
नाम गोष्टी माझी सोय सांडा आतां रातलें अनंता तुका म्हणे ॥३॥

हाचि नेम आतां फिरें माघारी बैसलें शेजारीं गोविंदाचे ॥१॥
घररिघी जालें पट्टराणी बळें वरिलें सांवळें परब्रम्ह ॥२॥
बळियाचा अंगसंग जाला आतां नाहीं भय चिंता तुका म्हणे ॥३॥
१०
नाहीं काम माझें काज तुम्हांसवें होतें गुप्त ठावें केलें आतां ॥१॥
व्यभिचार माझा पडिला ठाउका सर ती लोकांमाजी जालें ॥२॥
धरावा लोभ कांहीं मजविशीं जालें देवपिशी तुका म्हणे ॥३॥
११
विसरले कुळ आपुला आचार पती भावे दीर घर सोय ॥१॥
सांडिला लौकिक लाज भय चिंता रातलें अनंता चित्त माझें ॥२॥
मज आतां कोणी आळवाल झणी तुका म्हणे कानीं बहिरी जालें ॥३॥
१२
देखें बोलें नाइकें आणीक बैसला हा एक हरि चित्तीं ॥१॥
सासुरें माहेर मज नाहीं कोणी एक केलें दोन्ही मिळोनियां ॥२॥
आळ आला होता आम्ही भांडखोरी तुका म्हणे खरी केली मात ॥३॥
१३
दुजा ऐंसा कोण बळी आहे आतां हरि या अनंता पासूनिया ॥१॥
बळियाच्या आम्ही जालों बळिवंता करूं सर्व सत्ता सर्वांवरी ॥२॥
तुका म्हणे आम्ही जिवाच्या उदारा जालों प्रीतिकरा गोविंदासी ॥३॥
१४
क्षणभरी आम्ही सोसिलें वाईट साधिलें अवीट निजसुख ॥१॥
सांडी मांडी मागें केल्या भरोवरी अधिक चि परी दुःखाचिया ॥२॥
तुका म्हणे येणें जाणें नाहीं आतां राहिलों अनंताचिये पायीं ॥३॥
१५
आम्हां आम्ही आतां वडील धाकुटीं नाहीं पाठीं पोटीं कोणी दुजें ॥१॥
फावला एकांत एकविध भाव हरि आम्हांसवें सर्व भोगी ॥२॥
तुका म्हणे अंगसंग एके ठायीं असों जेथें नाहीं दुजें कोणी ॥३॥
१६
सर्व सुख आम्ही भोगूं सर्व काळ तोडियेलें जाळ मोहपाश ॥१॥
याचसाठी सांडियेले भरतार रातलों या परपुरुषाशीं ॥२॥
तुका म्हणे आतां गर्भ नये धरूं औषध जें करूं फळ नव्हे ॥३॥
१७
एका जिवें आतां जिणें जालें दोहीं वेगळीक कांहीं नव्हे आतां ॥१॥
नारायणा आम्हां नाहीं वेगळीक पुरविली हे भाक सांभाळिली ॥२॥
तुका म्हणे जालें सायासाचें फळ सरली ते वेळ काळ दोन्ही ॥३॥
१८
हासों रुसों आतां वाढवूं आवडी अंतरींची गोडी अवीट ते ॥१॥
सेवासुखें करूं विनोदवचन आम्ही नारायण एकाएकीं ॥२॥
तुका म्हणे आम्ही जालों उदासीन आपुल्या आधीन केला पति ॥३॥
१९
मजसवें आतां येऊं नका कोणी सासुरवासिनी बाइयानो ॥१॥
साहवे तुम्हां या जनाची कूट बोलती वाईट ओखटें तें ॥२॥
तुका म्हणे जालों उदास मोकळ्या विचरों गोवळ्यासवें आम्ही ॥३॥
२०
शिकविलें तुम्हीं तें राहे तोंवरी मज आणि हरी वियोग तों ॥१॥
प्रसंगीं या नाहीं देहाची भावना तेथें या वचना कोण मानी ॥२॥
तुका म्हणे चित्तीं बैसला अनंत दिसों नेदी नित्य अनित्य तें ॥३॥
२१
सांगतों तें तुम्हीं अइकावें कानीं आमुचे नाचणीं नाचूं नका ॥१॥
जोंवरी या तुम्हां मागिलांची आस तोंवरी उदास होऊं नका ॥२॥
तुका म्हणे काय वांयांविण धिंद पति ना गोविंद दोन्ही नाहीं ॥३॥
२२
आजिवरी तुम्हां आम्हां नेणपण कौतुकें खेळणें संग होता ॥१॥
आतां अनावर जालें अगुणाची करूं नये तें चि करीं सुखें ॥२॥
तुका म्हणे आतां बुडविलीं दोन्ही कुळें एक मनीं नारायण ॥३॥
२३
सासुरियां वीट आला भरतारा इकडे माहेरा स्वभावें चि ॥१॥
सांडवर कोणी धरिती हातीं प्रारब्धाची गति भोगूं आतां ॥२॥
व्हावी ते जाली आमुची भंडाई तुका म्हणे काई लाजों आतां ॥३॥
२४
मरणाही आधीं राहिलों मरोनी मग केलें मनीं होतें तैसें ॥१॥
आतां तुम्ही पाहा आमुचें नवल नका वेचूं बोल वांयांविण ॥२॥
तुका म्हणे तुम्ही भयाभीत नारी कैसे संग सरी तुम्हां आम्हां ॥३॥
२५
परपुरुषाचें सुख भोगे तरी उतरोनि करीं घ्यावें सीस ॥१॥
संवसारा आगी आपुलेनि हातें लावूनि मागुतें पाहूं नये ॥२॥
तुका म्हणे व्हावें तयापरी धीट पतंग हा नीट दीपासोई ॥३॥
२६
अइकाल परी ऐसें नव्हे बाई संडा या सोई भ्रताराची ॥१॥
नव्हे आराणुक लौकिकापासून आपुल्या आपण गोविलें तें ॥२॥
तुका म्हणे मन कराल कठीण त्या या निवडोन मजपाशीं ॥३॥
२७
आहांच वाहांच आंत वरी दोन्ही लगा गडणी आम्हां तैशा ॥१॥
भेऊं नये तेथें भेडसावूं कोणा आवरूनि मना बंद द्यावा ॥२॥
तुका म्हणे कांहीं अभ्यासावांचुनी नव्हे हे करणी भलतीची ॥३॥
२८
बहुतांच्या आम्ही मिळो मतासी कोणी कैसी कैसी भावनेच्या ॥१॥
विचार करितां वांयां जाय काळ लटिकें तें मूळ फजितीचें ॥२॥
तुका म्हणे तुम्ही करा घटापटा नका जाऊं वाटा आमुचिया ॥३॥
२९
त्याचें सुख नाहीं आलें अनुभवा कठिण हें जिवा तोंचिवरी ॥१॥
मागिलांचे दुःख लागों नेदी अंगा अंतर हें संगा नेदी पुढें ॥२॥
तुका म्हणे सर्वविशीं हा संपन्न जाणती महिमान श्रुति ऐसें ॥३॥
३०
राहे रसना बोलतां आवडी पायीं दिली बुडी माझ्या मनें ॥१॥
मानेल त्या तुम्ही अइका स्वभावें मी तों माझ्याभावें अनुसरलें ॥२॥
तुका म्हणे तुम्हीं फिरावें बहुतीं माझी तों हे गती जाली आतां ॥३॥
३१
बोलतां तुम्हां कळों ये गुज म्हणउनी लाज सांडियेली ॥१॥
आतां तुम्हां पुढें जोडीतसें हात नका कोणी अंत पाहों माझा ॥२॥
तुका म्हणे आम्ही बैसलों शेजारीं करील तें हरी पाहों आतां ॥३॥
॥२५॥
३२
नये जरी तुज मधुर उत्तर दिधला सुस्वर नाहीं देवें ॥१॥
नाहीं तयाविण भुकेला विठ्ठल येइल तैसा बोल रामकृष्ण ॥ध्रु.
देवापाशीं मागें आवडीची भक्ति विश्वासेंशीं प्रीति भावबळें ॥२॥
तुका म्हणे मना सांगतों विचार धरावा निर्धार दिसेंदिस ॥३॥
३३
सावध जालों सावध जालों हरिच्या आलों जागरणा ॥१॥
तेथें वैष्णवांचे भार जयजयकार गर्जतसे ॥ध्रु.
पळोनियां गेली झोप होतें पाप आड तें ॥२॥
तुका म्हणे त्या ठाया ओल छाया कृपेची ॥३॥
३४
आपुलिया हिता जो असे जागता धन्य माता पिता तयाचिया ॥१॥
कुळीं कन्यापुत्र होतीं जीं सात्त्विक तयाचा हरिख वाटे देवा ॥ध्रु.
गीता भागवत करिती श्रवण आणीक चिंतन विठोबाचें ॥२॥
तुका म्हणे मज घडो त्याची सेवा तरी माझ्या दैवा पार नाहीं ॥३॥
३५
अंतरींची घेतो गोडी पाहे जोडी भावाची ॥१॥
देव सोयरा देव सोयरा देव सोयरा दीनाचा ॥ध्रु.
आपुल्या वैभवें शृंगारावें निर्मळ ॥२॥
तुका म्हणे जेवी सवें प्रेम द्यावें प्रीतीचें ॥३॥
३६
सुखें वोळंब दावी गोहा माझें दुःख नेणा पाहा ॥१॥
आवडीचा मारिला वेडा होय होय कैसा म्हणे भिडा ॥ध्रु.
निपट मज चले अन्न पायली गहूं सांजा तीन ॥२॥
गेले वारीं तुम्हीं आणिली साकर सातदी गेली साडेदहा शेर ॥३॥
अखंड मज पोटाची व्यथा दुधभात साकर तूप पथ्या ॥४॥
दो पाहरा मज लहरी येती शुद्ध नाहीं पडे सुपती ॥५॥
नीज नये घाली फुलें जवळीं साहती मुलें ॥६॥
अंगी चंदन लावितें भाळीं सदा शूळ माझे कपाळीं ॥७॥
हाड गळोनि आलें मास माझें दुःख तुम्हां नेणवे कैसें ॥८॥
तुका म्हणे जिता गाढव केला मेलियावरि नरका नेला ॥९॥
३७
पावलें पावलें तुझें आम्हां सर्व दुजा नको भाव होऊं देऊं ॥१॥
जेथें तेथें तुझीं पाउलें त्रिभुवन संचलें विठ्ठला गा ॥ध्रु.
भेदाभेदमतें भ्रमाचे संवाद आम्हां नको वाद त्यांशीं देऊं ॥२॥
तुका म्हणे अणु तुजविण नाहीं नभाहूनि पाहीं वाढ आहे ॥३॥
३८
वंदूं चरणरज सेवूं उष्टावळी पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडूं ॥१॥
अमुप हे गांठीं बांधूं भांडवल अनाथा विठ्ठल आम्हां जोगा ॥ध्रु.
अवघे होती लाभ एका या चिंतनें नामसंकीर्तनें गोविंदाच्या ॥२॥
जन्ममरणाच्या खुंटतील खेपा होईल हा सोपा सिद्ध पंथ ॥३॥
गेले पुढें त्यांचा शोधीत मारग चला जाऊं माग घेत आम्ही ॥४॥
तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा जाऊं त्या माहेरा निजाचिया ॥५॥
३९
जेविले ते संत मागें उष्टावळी अवघ्या पत्रावळी करुनी झाडा ॥१॥
सोवळ्या ओंवळ्या राहिलों निराळा पासूनि सकळां अवघ्यां दुरीं ॥ध्रु.
परें परतें मज लागे सांगावें हें तों देवें बरें शिकविलें ॥२॥
दुसर्यातें आम्ही नाहीं आतळत जाणोनि संकेत उभा असे ॥३॥
येथें कोणीं कांहीं धरावी शंका मज चाड एका भोजनाची ॥४॥
लांचावला तुका मारितसे झड पुरविलें कोड नारायणें ॥५॥
४०
देवाच्या प्रसादें करा रे भोजन व्हाल कोण कोण अधिकारी ते ॥१॥
ब्रम्हादिकांसि हें दुर्लभ उच्छिष्ट नका मानूं वीट ब्रम्हरसीं ॥ध्रु.
अवघियां पुरतें वोसंडलें पात्र अधिकार सर्वत्र आहे येथें ॥२॥
इच्छादानी येथें वळला समर्थ अवघें चि आर्त पुरवितो ॥३॥
सरे येथें ऐसें नाहीं कदाकाळीं पुढती वाटे कवळीं घ्यावें ऐसें ॥४॥
तुका म्हणे पाक लक्षुमीच्या हातें कामारीसांगातें निरुपम ॥५॥
४१
अवगुणांचे हातीं आहे अवघी फजीती ॥१॥
नाहीं पात्रासवें चाड प्रमाण तें फिकें गोड ॥ध्रु.
विष तांब्या वाटी भरली लावूं नये होटीं ॥२॥
तुका म्हणे भाव शुद्ध बरा सोंग वाव ॥३॥
४२
हरीच्या जागरणा जातां कां रे नये मना ॥१॥
कोठें पाहासील तुटी आयुष्य वेचे फुकासाटीं ॥२॥
ज्यांची तुज गुंती ते तों मोकलिती अंतीं ॥२॥
तुका म्हणे बरा लाभ काय तो विचारा ॥३॥
४३
धर्माची तूं मूर्ती पाप पुण्य तुझे हातीं ॥१॥
मज सोडवीं दातारा कर्मापासूनि दुस्तरा ॥ध्रु.
करिसी अंगीकार तरी काय माझा भार ॥२॥
जिवींच्या जीवना तुका म्हणे नारायणा ॥३॥
४४
ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे बळिये आम्ही भले शरणागत ॥१॥
कामनेच्या त्यागें भजनाचा लाभ जाला पद्मनाभ सेवाॠणी ॥ध्रु.
कामधेनूचिया क्षीरा पार नाहीं इच्छेचिये वाही वरुषावे ॥२॥
बैसलिये ठायीं लागलें भरतें त्रिपुटीवरतें भेदी ऐसें ॥३॥
हरि नाहीं आम्हां विष्णुदासां जगीं नारायण अंगीं विसावला ॥४॥
तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन नाहीं रिता कोण राहत राहों ॥५॥
४५
दुजें खंडे तरी उरला तो अवघा हरि आपणाबाहेरी लगे ठाव धुंडावा ॥१॥
इतुलें जाणावया जाणा कोंडें तरी मनें मना पारधीच्या खुणा जाणतें चि साधावे ॥ध्रु.
देह आधीं काय खरा देहसंबंधपसारा बुजगावणें चोरा रक्षणसें भासतें ॥२॥
तुका करी जागा नको चाचपूं वाउगा आहेसि तूं आगा अंगीं डोळे उघडी ॥३॥
४६
विष्णुमय जग वैष्णवांचा धर्म भेदाभेदभ्रम अमंगळ ॥१॥
अइका जी तुम्ही भक्त भागवत कराल तें हित सत्य करा ॥ध्रु.
कोणा ही जिवाचा घडो मत्सर वर्म सर्वेश्वरपूजनाचें ॥२॥
तुका म्हणे एका देहाचे अवयव सुख दुःख जीव भोग पावे ॥३॥
४७
आम्ही जरी आस जालों टाकोनि उदास ॥१॥
आतां कोण भय धरी पुढें मरणाचें हरी ॥ध्रु.
भलते ठायीं पडों देह तुरंगीं हा चढो ॥२॥
तुमचें तुम्हांपासीं आम्ही आहों जैसीं तैसीं ॥३॥
गेले मानामान सुखदुःखाचें खंडन ॥४॥
तुका म्हणे चित्तीं नाहीं वागवीत खंती ॥५॥
४८
निंदी कोणी मारी वंदी कोणी पूजा करी ॥१॥
मज हें ही नाहीं तें ही नाहीं वेगळा दोहीं पासुनी ॥ध्रु.
देहभोग भोगें घडे जें जें जोडे तें बरें ॥२॥
अवघें पावे नारायणीं जनार्दनीं तुक्याचें ॥३॥
४९
जन विजन जालें आम्हां विठ्ठलनामा प्रमाणें ॥१॥
पाहें तिकडे बापमाय विठ्ठल आहे रखुमाई ॥ध्रु.
वन पट्टण एकभाव अवघा ठाव सरता जाला ॥२॥
आठव नाहीं सुखदुःखा नाचे तुका कौतुकें ॥३॥
५०
हिरा ठेवितां ऐरणीं वांचे मारितां जो घणीं ॥१॥
तोचि मोल पावे खरा करणीचा होय चुरा ॥ध्रु.
मोहरा होय तोचि अंगें सूत जळे ज्याचे संगें ॥२॥
तुका म्हणे तोचि संत सोसी जगाचे आघात ॥३॥
५१
आलिंगनें घडे मोक्ष सायुज्यता जोडे ॥१॥
ऐसा संताचा महिमा जाली बोलायाची सीमा ॥ध्रु.
तीर्थे पर्वकाळ अवघीं पायांपें सकळ ॥२॥
तुका म्हणे देवा त्यांची केली पावे सेवा ॥३॥
५२
माझिया मीपणा जाला यावरी उगाणा ॥१॥
भोगी त्यागी पांडुरंग त्यानें वसविलें अंग ॥ध्रु.
टाळिलें निमित्त फार थोडें घात हित ॥२॥
यावें कामावरी तुका म्हणे नाहीं उरी ॥३॥
५३
सकळ चिंतामणी शरीर जरी जाय अहंकार आशा समूळ
निंदा हिंसा नाहीं कपट देहबुद्धि निर्मळ स्फटिक जैसा ॥१॥
मोक्षाचें तीर्थ लगे वाराणसी येती तयापासीं अवघीं जनें॥
तीर्थांसी तीर्थ जाला तो चि एक मोक्ष तेणें दर्शनें ॥ध्रु.
मन शुद्ध तया काय करिसी माळा मंडित सकळा भूषणांसी
हरिच्या गुणें गर्जताती सदा आनंद तया मानसीं ॥२॥
तन मन धन दिलें पुरुषोत्तमा आशा नाहीं कवणाची
तुका म्हणे तो परिसाहूनि आगळा काय महिमा वर्णूं त्याची ॥३॥
५४
आहे तें सकळ कृष्णा चि अर्पण कळतां मन दुजें भावी ॥१॥
म्हणउनी पाठी लागतील भूतें येती गवसीत पांचजणें ॥ध्रु.
ज्याचे त्या वंचलें आठव होतां दंड या निमित्ताकारणें हा ॥२॥
तुका म्हणे काळें चेंपियेला गळा मी मी वेळोवेळा करीतसे ॥३॥
५५
महारासि सिवे कोपे ब्राम्हण तो नव्हे ॥१॥
तया प्रायश्चित्त कांहीं देहत्याग करितां नाहीं ॥ध्रु.
नातळे चांडाळ त्याचा अंतरीं विटाळ ॥२॥
ज्याचा संग चित्तीं तुका म्हणे तो त्या याती ॥३॥
५६
तेलनीशीं रुसला वेडा रागें कोरडें खातो भिडा ॥१॥
आपुलें हित आपण पाही संकोच तो धरी कांहीं ॥ध्रु.
नावडे लोकां टाकिला गोहो बोडिले डोकें सांडिला मोहो ॥२॥
शेजारणीच्या गेली रागें कुत्र्यांनी घर भरिलें मागें ॥३॥
पिसारागें भाजिलें घर नागविलें तें नेणे फार ॥४॥
तुका म्हणे वांच्या रागें फेडिलें सावलें देखिलें जगें ॥५॥
५७
मज दास करी त्यांचा संतदासांच्या दासांचा ॥१॥
मग होत कल्पवरी सुखें गर्भवास हरी ॥ध्रु.
नीचवृत्तिकाम परी मुखीं तुझें नाम ॥२॥
तुका म्हणे सेवे माझे संकल्प वेचावे ॥३॥
५८
सदा तळमळ चित्ताचिये हळहळ ॥१॥
त्याचें दर्शन व्हावें शव असतां तो जिवे ॥ध्रु.
कुशब्दाची घाणी अमंगळविली वाणी ॥२॥
नेणे शब्द पर तुका म्हणे परउपकार ॥३॥
५९
जया नाहीं नेम एकादशीव्रत जाणावें तें प्रेत शव लोकीं ॥१॥
त्याचें वय नित्य काळ लेखीताहे रागें दात खाय कराकरा ॥ध्रु.
जयाचिये द्वारीं तुळसीवृंदावन नाहीं तें स्मशान गृह जाणां ॥२॥
जये कुळीं नाहीं एक ही वैष्णव त्याचा बुडे भवनदीतापा ॥३॥
विठोबाचें नाम नुच्चारी जें तोंड प्रत्यक्ष तें कुंड रजकाचें ॥४॥
तुका म्हणे त्याचे काष्ठ हातपाय कीर्तना नव जाय हरीचिया ॥५॥
६०
आम्ही सदैव सुडके जवळीं येतां चोर धाके जाऊं पुडी भिकें कुतरीं घर राखती ॥१॥
नांदणूक ऐसी सांगा नाहीं तरी वांयां भागा थोरपण अंगा तरी ऐसें आणावें ॥ध्रु.
अक्षय साचार केलें सायासांनी घर एरंडसिंवार दुजा भार साहती ॥२॥
धन कण घरोघरीं पोट भरे भिकेवरी जतन तीं करी कोण गुरें वासरें ॥३॥
जाली सकळ निश्चिंती भांडवल शेण माती झळझळीत भिंती वृंदावनें तुळसीचीं ॥४॥
तुका म्हणे देवा अवघा निरविला हेवा कुटुंबाची सेवा तो चि करी आमुच्या ॥५॥
६१
पराविया नारी माउलीसमान मानिलिया धन काय वेचे ॥१॥
करितां परनिंदा द्रव्य अभिलाष काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥ध्रु.
बैसलिये ठायी म्हणतां रामराम काय होय श्रम ऐसें सांगा ॥२॥
संताचे वचनीं मानितां विश्वास काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥३॥
खरें बोलतां कोण लागती सायास काय वेचे यास ऐसें सांगा ॥४॥
तुका म्हणे देव जोडे याचसाटीं आणीक ते आटी लगे कांहीं ॥५॥
६२
शुद्धबीजा पोटीं फळें रसाळ गोमटीं ॥१॥
मुखीं अमृताची वाणी देह वेचावा कारणीं ॥ध्रु.
सर्वांगीं निर्मळ चित्त जैसें गंगाजळ ॥२॥
तुका म्हणे जाती ताप दर्शनें विश्रांती ॥३॥
६३
चित्त समाधानें तरी विष वाटे सोनें ॥१॥
बहु खोटा अतिशय जाणां भले सांगों काय ॥ध्रु.
मनाच्या तळमळें चंदनें ही अंग पोळे ॥२॥
तुका म्हणे दुजा उपचार पीडा पूजा ॥३॥
६४
परिमळ म्हणूनी चोळूं नये फूल खाऊं नये मूल आवडतें ॥१॥
मोतियाचें पाणी चाखूं नये स्वाद यंत्र भेदुनि नाद पाहूं नये ॥२॥
कर्मफळ म्हणुनी इच्छूं नये काम तुका म्हणे वर्म दावूं लोकां ॥३॥
६५
माया तें चि ब्रम्ह ब्रम्ह तेंचि माया अंग आणि छाया तया परी ॥१॥
तोडितां तुटे सारितां निराळी लोटांगणांतळीं हारपते ॥ध्रु.
दुजें नाहीं तेथें बळ कोणासाठीं आणिक ते आटी विचाराची ॥२॥
तुका म्हणे उंच वाढे उंचपणें ठेंगणीं लवणें जैसीं तैसीं ॥३॥
६६
दुर्जनासि करी साहे तो ही दंड हे लाहे ॥१॥
शिंदळीच्या कुंटणी वाटा संग खोटा खोट्याचा ॥ध्रु.
येर येरा कांचणी भेटे आगी उठे तेथूनी ॥२॥
तुका म्हणे कापूं नाकें पुढें आणिकें शिकविती ॥३॥
६७
वृत्ति भूमि राज्य द्रव्य उपार्जिती जाणा त्या निश्चितीं देव नाहीं ॥१॥
भाडेकरी वाहे पाठीवरी भार अंतरींचें सार लाभ नाहीं ॥ध्रु.
देवपूजेवरी ठेवूनियां मन पाषाणा पाषाण पूजी लोभें ॥२॥
तुका म्हणे फळ चिंतिती आदरें लाघव हे चार शिंदळीचे ॥३॥
६८
पवित्र सोंवळीं एक तीं भूमंडळीं ॥१॥
ज्यांचा आवडता देव अखंडित प्रेमभाव ॥ध्रु.
तीं भाग्यवंतें सरतीं पुरतीं धनवित्तें ॥२॥
तुका म्हणे देवा त्यांची केल्या पावे सेवा ॥३॥
६९
आशाबद्ध जन काय जाणे नारायण ॥१॥
करी इंद्रियांची सेवा पाहे आवडीचा हेवा ॥ध्रु.
भ्रमलें चावळे तैसें उचित कळे ॥२॥
तुका म्हणे विषें अन्न नाशियलें जैसें ॥३॥
७०
ढेकरें जेवण दिसे साचें नाहीं तरि काचें कुंथाकुंथी ॥१॥
हे ही बोल ते ही बोल कोरडे फोल रुचीविण ॥ध्रु.
गव्हांचिया होती परी फके वरी खाऊं नये ॥२॥
तुकां म्हणे असे हातींचें कांकण तयासी दर्पण विल्हाळक ॥३॥
७१
करावी ते पूजा मनें चि उत्तम लौकिकाचें काम काय असे ॥१॥
कळावें तयासि कळे अंतरींचें कारण तें साचें साचा अंगीं ॥ध्रु.
अतिशया अंतीं लाभ किंवा घात फळ देतें चित्त बीजा ऐसें ॥२॥
तुका म्हणे जेणें राहे समाधान ऐसें तें भजन पार पावी ॥३॥
७२
एकादशीव्रत सोमवार करिती कोण त्यांची गति होइल नेणों ॥१॥
काय करूं बहु वाटे तळमळ आंधळीं सकळ बहिर्मुख ॥ध्रु.
हरिहरां नाहीं बोटभरी वाती कोण त्यांची गति होईल नेणों ॥२॥
तुका म्हणे नाहीं नारायणीं प्रीति कोण त्यांची गति होइल नेणों ॥३॥
७३
नव्हे आराणूक संवसारा हातीं सर्वकाळ चित्तीं हा चि धंदा ॥१॥
देवधर्म सांदीं पडिला सकळ विषयीं गोंधळ गाजतसे ॥ध्रु.
रात्रि दीस पुरे कुटुंबाचें समाधान दुर्लभ दर्शन ईश्वराचें ॥२॥
तुका म्हणे आत्महत्या रे घातकी थोर होते चुकी नारायणीं ॥३॥
७४
स्मशान ते भूमि प्रेतरूप जन सेवाभक्तिहीन ग्रामवासी ॥१॥
भरतील पोट श्वानाचिया परी वस्ति दिली घरीं यमदूतां ॥ध्रु.
अपूज्य लिंग तेथें अतित घे थारा ऐसी वस्ती चोरां कंटकांची ॥२॥
तुका म्हणे नाहीं ठावी स्थिति मती यमाची निश्चिती कुळवाडी ॥३॥
७५
आहाकटा त्याचे करिती पितर वंशीं दुराचार पुत्र जाला ॥१॥
गळे चि ना गर्भ नव्हे चि कां वांज माता त्याची लाजलावा पापी ॥ध्रु.
परपीडें परद्वारीं सावधान सादर चि मन अभाग्याचें ॥२॥
मळितां निंदा चाहडी उपवास संग्रहाचे दोष सकळ ही ॥३॥
परउपकार पुण्य त्या वावडें विषाचें तें कीडें दुग्धीं मरे ॥४॥
तुका म्हणे विटाळाचीच तो मूर्ति दया क्षमा शांति नातळे त्या ॥५॥
७६
श्वान शीघ्रकोपी आपणा घातकर पापी ॥१॥
नाहीं भीड आणि धीर उपदेश जिरे क्षीर ॥ध्रु.
माणसांसि भुंके विजातीनें द्यावे थुंके ॥२॥
तुका म्हणे चित्त मळिण करा तें फजित ॥३॥
७७
देखोनि हरखली अंड पुत्र जाला म्हणे रांड तंव तो जाला भांड चाहाड चोर शिंदळ ॥१॥
जाय तिकडे पीडी लोकां जोडी भांडवल थुंका थोर जाला चुका वर कां नाहीं घातली ॥ध्रु.
भूमि कांपे त्याच्या भारें कुंभपाकाचीं शरीरें निष्टुर उत्तरें पापदृष्टी मळिणचित्त ॥२॥
दुराचारी तो चांडाळ पाप सांगातें विटाळ तुका म्हणे खळ म्हणोनियां निषद्धि तो ॥३॥
७८
नेणें गाणें कंठ नाहीं हा सुस्वर घालूं तुज भार पांडुरंगा ॥१॥
नेणें राग वेळ काळ घात मात तुझे पायीं चित्त ठेवीं देवा ॥२॥
तुका म्हणे मज चाड नाहीं जना तुज नारायणा वांचूनिया ॥३॥
७९
माझी पाठ करा कवी उट लावी दारोदार ॥१॥
तंव तया पारखी सिव लाजे ठाव सांडितां ॥ध्रु.
उष्टावळी करूनि जमा कुंथुनि प्रेमा आणितसे ॥२॥
तुका म्हणे बाहेरमुदी आहा गोविंदीं सरती ॥३॥
८०
उपाधीच्या नांवें घेतला सिंतोडा नेदूं आतां पीडा आतळों ते ॥१॥
काशासाठीं हात भरूनि धुवावे चालतिया गोवे मारगासि ॥ध्रु.
काय नाहीं देवें करूनि ठेविलें असें तें आपुलें ते ते ठायीं ॥२॥
तुका म्हणे जेव्हां गेला अहंकार तेव्हां आपपर बोळविले ॥३॥
८१
योगाचें तें भाग्य क्षमा आधीं दमा इंद्रियें ॥१॥
अवघीं भाग्यें येती घरा देव सोयरा जालिया ॥ध्रु.
मिरासीचें म्हूण सेत नाहीं देत पीक उगें ॥२॥
तुका म्हणे उचित जाणां उगीं सिणा काशाला ॥३॥
८२
ये नेत्रां जळ नाहीं अंतरीं कळवळ ॥१॥
तों हे चावटीचे बोल जन रंजवणें फोल ॥ध्रु.
फळे उत्तर नाहीं स्वामी जों सादर ॥२॥
तुका म्हणे भेटी जंव नाहीं दृष्टादृष्टी ॥३॥
८३
बाईल सवासिण आई आपण पितरांचे ठायीं ॥१॥
थोर वेच जाला नष्टा अवघ्या अपसव्य चेष्टा ॥ध्रु.
विषयांचे चरवणीं केली आयुष्याची गाळणी ॥२॥
तुका म्हणे लंडा नाहीं दया देव धोंडा ॥३॥
८४
दानें कांपे हात नाव तेविशीं मात ॥१॥
कथी चावटीचे बोल हिंग क्षीरीं मिथ्या फोल ॥ध्रु.
वजती पाप तीर्था म्हणे वेचूं काय ॥२॥
तुका म्हणे मनीं नाहीं ये आकारातें कांहीं ॥३॥
८५
वळितें जें गाई त्यासि फार लागे काई ॥१॥
निवे भावाच्या उत्तरीं भलते एके धणी वरी ॥ध्रु.
लगती प्रकार कांहीं मानाचा आदर ॥२॥
सांडी थोरपणा तुका म्हणे सवें दीना ॥३॥
८६
मैत्र केले महा बळी कामा येती अंतकाळीं ॥१॥
आधीं घे रे रामनाम सामा भरीं हा उत्तम ॥ध्रु.
नाहीं तरी यम दांत खातो करकरा ॥२॥
धन मेळविलें कोडी काळ घेतल्या सोडी ॥३॥
कामा ये हा परिवार सैन्य लोक बहु फार ॥४॥
तंववरि मिरविसी बळ जंव आला नाहीं काळ ॥५॥
तुका म्हणे बापा चुकवीं चौर्याशींच्या खेपा ॥६॥
८७
कानडीनें केला मर्हाटा भ्रतार एकाचें उत्तर एका ये ॥१॥
तैसें मज नको करूं कमळापति देई या संगति सज्जनांची ॥ध्रु.
तिनें पाचारिलें इल बा म्हणोन येरु पळे आण जाली आतां ॥२॥
तुका म्हणे येर येरा जें विच्छिन्न तेथें वाढे सीण सुखा पोटीं ॥३॥
८८
सुख पाहतां जवापाडें दुःख पर्वता एवढें ॥१॥
धरीं धरीं आठवण मानीं संताचें वचन ॥ध्रु.
नेलें रात्रीनें तें अर्धें बाळपण जराव्याधें ॥२॥
तुका म्हणे पुढा घाणा जुंती जसी मूढा ॥३॥
८९
बोलायाचा त्यासीं नको संबंध मानसीं ॥१॥
जया घडली संतनिंदा तुज विसरूनि गोविंदा ॥ध्रु.
जळो त्याचें तोंड नको दृष्टीपुढें भांड ॥२॥
तुका म्हणे देवा तया दुरी मज ठेवा ॥३॥
९०
तीळ जाळिले तांदुळ काम क्रोधे तैसे चि खळ ॥१॥
कां रे सिणलासी वाउगा भजतां पांडुरंगा ॥ध्रु.
मानदंभासाठीं केली अक्षरांची आटी ॥२॥
तप करूनि तीर्थाटन वाढविला अभिमान ॥३॥
वांटिलें तें धन केली अहंता जतन ॥४॥
तुका म्हणे चुकलें वर्म केला अवघा चि अधर्म ॥५॥
९१
संवसारतापें तापलों मी देवा करितां या सेवा कुटुंबाची ॥१॥
म्हणऊनी तुझे आठविले पाय ये वो माझे माय पांडुरंगे ॥ध्रु.
बहुतां जन्मींचा जालों भारवाही सुटिजे हें नाहीं वर्म ठावें ॥२॥
वेढियेलों चोरीं अंतर्बाह्यात्कारीं कणव करी कोणी माझी ॥३॥
बहु पांगविलों बहु नागविलों बहु दिवस जालों कासाविस ॥४॥
तुका म्हणे आतां धांव घाली वेगीं ब्रीद तुझें जगीं दीननाथा ॥५॥
९२
भक्तॠणी देव बोलती पुराणें निर्धार वचनें साच करीं ॥१॥
मागें काय जाणों अइकिली वार्त्ता कबिर सातें जातां घडिया वांटी ॥ध्रु.
माघारिया धन आणिलें घरासि घे केला त्यासि त्याग तेणें ॥२॥
नामदेवाचिया घरासि आणिलें तेणें लुटविलें द्विजां हातीं ॥३॥
प्रत्यक्षासि काय द्यावें हें प्रमाण व्यंकोबाचें ॠण फेडियेलें ॥४॥
बीज दळोनियां केली आराधना लागे नारायणा पेरणें तें ॥५॥
तुका म्हणे नाहीं जयासि निर्धार नाडला साचार तो चि एक ॥६॥
९३
भोगें घडे त्याग त्यागें अंगा येती भोग ॥१॥
ऐसें उफराटें वर्म धर्मा अंगीं अधर्म ॥ध्रु.
देव अंतरे तें पाप खोटे उगवा संकल्प ॥२॥
तुका म्हणे भीड खोटी लाभ विचारावा पोटीं ॥३॥
९४
भोरप्यानें सोंग पालटिलें वरी ध्यान धरी मत्स्या जैसें ॥१॥
टिळे माळा मैंद मुद्रा लावी अंगीं देखों नेदि जगीं फांसे जैसे ॥ध्रु.
ढीवर या मत्स्या चारा घाली जैसा भीतरील फांसा कळों नेदी ॥२॥
खाटिक हा स्नेहवादें पशु पाळी कापावया नळी तया साठीं ॥३॥
तुका म्हणे तैसा भला मी लोकांत परी तूं कृपावंत पांडुरंगा ॥४॥
९५
गेली वीरसरी मग त्यासि रांड मारी ॥१॥
मग नये तैसी सत्ता गेली मागील आणितां ॥ध्रु.
भंगलिया चित्ता ये काशानें सांदितां ॥२॥
तुका म्हणे धीर भंगलिया पाठीं कीर ॥३॥
९६
युक्ताहार लगे आणिक साधनें अल्प नारायणें दाखविलें ॥१॥
कलियुगामाजी करावें कीर्तन तेणें नारायण देइल भेटी ॥ध्रु.
लगे हा लौकिक सांडावा वेव्हार घ्यावें वनांतर भस्म दंड ॥२॥
तुका म्हणे मज आणि उपाव दिसती ते वाव नामाविण ॥३॥
९७
कंठीं कृष्णमणी नाहीं अशुभ ते वाणी ॥१॥
हो का नर अथवा नारी रांड तयें नावें खरी ॥ध्रु.
नाहीं हातीं दान शूरपणाचें कांकण ॥२॥
वाळियेली संतीं केली बोडोनि फजिती ॥३॥
तुका म्हणे ताळा नाहीं त्याची अवकळा ॥४॥
९८
माया ब्रम्ह ऐसें म्हणती धर्मठक आपणासरिसे लोक नागविले ॥१॥
विषयीं लंपट शिकवी कुविद्या मनामागें नांद्या होऊनि फिरे ॥ध्रु.
करुनी खातां पाक जिरे सुरण राई करितां अतित्याई दुःख पावे ॥२॥
औषध द्यावया चाळविलें बाळा दावूनियां गुळा दृष्टीपुढें ॥३॥
तरावया आधीं शोधा वेदवाणी वांजट बोलणीं वारा त्यांचीं ॥४॥
तुका म्हणे जयां पिंडाचें पाळण घडे नारायणभेट तयां ॥५॥
९९
मृगजळ दिसे साचपणा ऐसें खोटियाचें पिसें ऊर फोडी ॥१॥
जाणोन कां करा आपुलाले घात विचारा रे हित लवलाहीं ॥ध्रु.
संचित सांगातीं बोळवणें सवें आचरलें द्यावें फळ तेणें ॥२॥
तुका म्हणे शेखी श्मशान तोंवरी संबंध गोवरी अंगीं सवें ॥३॥
१००
गौळीयाची ताकपिरें कोण पोरें चांगलीं ॥१॥
येवढा त्यांचा छंद देवा काय सेवा भक्ती ते ॥ध्रु.
काय उपास पडिले होते कण्याभोंवते विदुराच्या ॥२॥
तुका म्हणे कुब्जा दासी रूपरासी हीनकळा ॥३॥

No comments:

Post a Comment