Amazon

Tuesday, July 5, 2011

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह २०१ ते ३००

विटूदांडू - अभंग
२०१
माग विटूदांडू आणीक कांही खेळ मांडूं ॥१॥
बहु अंगा आले डाव स्थिर नाहीं कोठें पाव ॥ध्रु.
कोली हाणे टोला झेली तेणें तो गोविला ॥२॥
एकमेकां हाका मारी सेल जाळी एक धरी ॥३॥
राजी आलें नांव फेरा चुकेचि धांव ॥४॥
पुढें एक पाटी एक एकें दोघां आटी ॥५॥
एका सोस पोटीं एक धांवे हात पिटी ॥६॥
तुका म्हणे आतां खेळ मोडावा परता ॥७॥
॥१॥
२०२
पाहातां गोवळी खाय त्यांची उष्टावळी ॥१॥
करिती नामाचें चिंतन गडी कान्होबाचें ध्यान ॥ध्रु.
आली द्यावी डाई धांवे वळत्या मागें गाई ॥२॥
एके ठायीं काला तुका म्हणे भाविकाला ॥३॥
२०३
पैल आली आगी कान्हो काय रे करावें कळे तें कैसें आजि वांचों आम्ही जीवें ॥१॥
धांव रे हरी सांपडलों संधी वोणव्याचे मधीं बुद्धि कांहीं करावी ॥ध्रु.
अवचितां जाळ येतां देखियेला वरी परतोनि पाहतां आधीं होतों पाठमोरी ॥२॥
सभोंवता फेर रीग पुरे पळतां तुका म्हणे जाणसी तें करावें अनंता ॥३॥
२०४
भिऊं नका बोले झाकुनियां राहा डोळे चालवील देव धाक नाहीं येणें वेळे ॥१॥
बाप रे हा देवांचा ही देव कळों नेदी माव काय करी करवी ते ॥ध्रु.
पसरूनि मुख विश्वरूप खाय जाळ सारूनियां संधी अवघे पाहाती गोपाळ ॥२॥
तुका म्हणे आम्ही मागें भ्यालों वांयांविण कळों आलें आतां या सांगातें नाहीं शिण ॥३॥
२०५
नेणती तयांसि साच भाव दावी हरी लाज नाहीं नाचे पांवा वाजवी मोहरी ॥१॥
चला रे याच्या पायां लागों आतां राखिलें जळतां महा आगीपासूनि ॥ध्रु.
कैसी रे कान्होबा एवढी गिळियेली आगी देखों पोळला तुज तोंडीं कोठें अंगी ॥२॥
तुका म्हणे तुम्ही कां रे करितां नवल आमची सिदोरी खातो त्याचें आलें बळ ॥३॥
२०६
त्यांनीं धणीवरी संग केला हरीसवें देऊनि आपुलें तो चि देईल तें खावें ॥१॥
ठेवी आभार प्रेमाचा भुकेला बहु दिवस संग हा चि निर्धार त्याला ॥ध्रु.
कान्होबा तू जेवीं घासोघासीं म्हणती आरुष गोपाळें त्यांची बहु देवा प्रीती ॥२॥
तुका म्हणे आतां जाऊं आपुलिया घरा तोय वांचविलें ऐसें सांगों रे दातारा ॥३॥
२०७
घ्या रे भोंकरें भाकरी दहींभाताची सिदोरी ताक सांडीं दुरी असेल तें तयापें ॥१॥
येथें द्यावें तैसें घ्यावे थोडें परी निरें व्हावें सांगतों हे ठावें असों द्या रे सकळां ॥ध्रु.
माझें आहे तैसें पाहे नाहीं तरी घरा जाये चोरोनियां माये नवनीत आणावें ॥२॥
तुका म्हणे घरीं माझें कोणी नाहीं हरी नका करूं दुरी मज पायां वेगळें ॥३॥
२०८
काल्याचिये आसे देव जळीं जाले मासे पुसोनियां हांसे टिरीसांगातें हात ॥१॥
लाजे त्यासि वांटा नाहीं जाणे अंतरीचें तें ही दीन होतां कांहीं होऊं नेदी वेगळें ॥ध्रु.
उपाय अपाय यापुढें खोटे निवडितां कुडे जोडुनियां पुढें हात उभे नुपेक्षी ॥२॥
तें घ्या रे सावकाशें जया फावेल तो तैसें तुका म्हणे रसें प्रेमाचिया आनंदें ॥३॥
२०९
गोपाळ म्हणती कान्होबा या रे कांहीं मागों आपुलाले आम्ही जीवीची तया आवडी सांगों
एक म्हणती उगे रे उगे मागेंचि लागों निजों नका कोणी घरीं रे आजि अवघेचि जागों ॥१॥
जाणोनि नेणता हरि रे मध्यें उगाचि बैसे नाइकोनि बोल अइके कोण कोणाचे कैसे
एक एकाच्या संवादा जाणे मिळे ची ऐसें पोटीचें होटा आणवी देतो तयांसि तैसें ॥ध्रु.
एक म्हणति बहु रे आम्ही पीडिलों माया नेदी दहींभातसिदोरी ताक घालिती पिया
तापलों वळितां गोधनें नाहीं जीवन छाया आतां मागों पोटभरी रे याच्या लागोनि पायां ॥२॥
एक म्हणति तुमचें अरे पोट तें किती मागों गाई म्हैसी घोडे रे धन संपत्ति हित्त
देव गडी कान्हो आमुचा आम्हां काय हातिं कन्याकुमरें दासी रे बाजावरी सुपती ॥३॥
एक म्हणती बेटे हो कोण करी जतन गाढव तैसेंचि घोडें रे कोण तयाचा मान
लागे भवरोग वाहतां खांदीं चवघे जण हातीं काठ्या डोया बोडक्या हिंडों मोकळे राण ॥४॥
एक म्हणती रानीं रे बहु सावजें फार फाडफाडूं खाती डोळे रे पाय नेतील कर
राखोनि राखे आपणा ऐसा कइचा शूर बैसोनि राहों घरीं रे कोण करी हे चार ॥५॥
घरीं बैसलिया बहुतें बहु सांगती काम रिकामें कोणासि नावडे ऐसें आम्हासि ठावें
चौघांमध्यें बरें दिसेसें तेथें नेमक व्हावें लपोनि सहज खेळतां भलें गडियासवें ॥६॥
एक म्हणती गडी ते भले मळिती मता केली तयावरी चाली रे बरी आपुली सत्ता
नसावे ते तेथें तैसे रे खेळ हाणिती लाता रडी एकाएकीं गेलिया गोंधळ उडती लाता ॥७॥
एक म्हणती खेळतां उगीं राहतीं पोरें ऐसें काय घडों शके रे कोणी लहान थोरें
अवघीं येती रागा रे एका म्हणतां बरें संगें वाढे कलह हरावा एकाएकीं खरें ॥८॥
एक म्हणती एकला रे तूं जासील कोठें सांडी मांडी हें वाउगें तुझे बोल चि खोटे
ठायीं राहा उगे ठायीं कां रे सिणसी वाटे अवघियांची सिदोरी तुझे भरली मोटे ॥९॥
तुका म्हणे काय काहण्या अरे सांगाल गोष्टी चाटावे तुमचे बोल रे भुका लागल्या पोटीं
जागा करूं या रे कान्होबा मागों कवळ ताटीं धाले गडी तुका ढेकर देतो विठ्ठल कंठीं ॥१०॥
२१०
आजि ओस अमरावती काला पाहावया येती देव विसरती देहभाव आपुला ॥१॥
आनंद समाये मेदिनी चारा विसरल्या पाणी तटस्थ त्या ध्यानीं गाई जाल्या श्वापदें ॥ध्रु.
जें या देवांचें दैवत उभें आहे या रंगांत गोपाळांसहित क्रीडा करी कान्होबा ॥२॥
२११
चला बाई पांडुरंग पाहूं वाळवंटीं मांडियेला काला भोंवती गोपाळांची दाटी ॥१॥
आनंदें कवळ देती एकामुखीं एक म्हणती सान थोर अवघीं सकळिक ॥ध्रु.
हमामा हुंबरी पांवा वाजविती मोहरी घेतलासे फेर माजी घालुनियां हरी ॥२॥
लुब्धल्या नारी नर अवघ्या पशुयाती विसरलीं देहभाव शंका नाहीं चित्तीं ॥३॥
पुष्पाचा वरुषाव जाली आरतियांची दाटी तुळसी गुंफोनियां माळा घालितील कंठीं ॥४॥
यादवांचा राणा गोपीमनोहर कान्हा तुका म्हणे सुख वाटे देखोनियां मना ॥५॥
२१२
माझे गडी कोण कोण निवडा भिन्न यांतुनी ॥१॥
आपआपणामध्यें मिळो एक खेळों एकाशीं ॥ध्रु.
घाबरियांच्या मोडा काड्या धाडा भाड्यां वळतियां ॥२॥
तुका म्हणे देवापाशीं विटाळशी नसावी ॥३॥
२१३
हे चि अनुवाद सदा सर्वकाळ करुनियां गोपाळकाला सेवूं ॥१॥
वोरसलें कामधेनूचें दुभतें संपूर्ण आइतें गगनभरी ॥ध्रु.
संत सनकादिक गोमट्या परवडी विभाग आवडी इच्छेचिये ॥२॥
तुका म्हणे मधीं घालूं नारायण मग नव्हे सीण कोणा खेळें ॥३॥
२१४
अधिकाचा मज कांटाळा तुम्हां गोपाळां संगति ॥१॥
काय नाहीं तुम्हापाशीं सकळांविशीं संपन्न ॥ध्रु.
उद्योगाचा नेघें भार लागल्या सार पुरतें ॥२॥
तुका म्हणे अधीर जिणें नारायणें करावें ॥३॥
२१५
जालों आतां एके ठायीं वंचूं कांहीं एकमेकां ॥१॥
सरलों हेंगे देउनि मोट कटकट काशाची ॥ध्रु.
सोडोनियां गांठीं पाहें काय आहे त्यांत तें ॥२॥
तुका म्हणे जालों निराळा आतां गोपाळा देऊं बोभा ॥३॥
२१६
या रे करूं गाई जमा निजलेती काई बोभाटानें आई घरा गेल्या मारील ॥१॥
घाला घाला रे फुकारे ज्याची तेणें चि मोहरे एवढें चि पुरे केलियानें सावध ॥ध्रु.
नेणोनियां खेळा समय समयाच्या वेळा दुश्चिताजवळा मिळालेति दुश्चित ॥२॥
तुका म्हणे शीक धरितां लागे भीक धरा सकळीक मनेरी धांवा वळतियां ॥३॥
२१७
वोळलीचा दोहूं पान्हा मज कान्हा सांगितला ॥१॥
घ्या जि हेंगे क्षीर हातीं निगुतीनें वाढावें ॥ध्रु.
सांगितलें केलें काम नव्हे धर्म सत्याचा ॥२॥
तुका म्हणे नवें जुनें ऐसें कोणें सोसावें॥३॥
२१८
येइल तें घेइन भागा नव्हे जोगा दुसरिया ॥१॥
आवडी ते तुम्ही जाणा बहु गुणांसारिखी ॥ध्रु.
मज घेती डांगवरी सवें हरि नसलिया ॥२॥
तुका म्हणे राबवा देवा करीन सेवा सांगितली ॥३॥
२१९
अंतरली कुटी मेटी भय धरूनियां पोटीं म्हणतां जगजेठी धांवें करुणाउत्तरीं ॥१॥
बाप बळिया शिरोमणी उतावळि या वचनीं पडलिया कानीं धांवा करी आळस ॥ध्रु.
बळ दुनी शरणागता स्वामी वाहों नेदी चिंता आइतें चि दाता पंगतीस बैसवी ॥२॥
वाहे खांदीं पाववी घरा त्याच्या करी येरझारा बोबड्या उत्तरा स्वामी तुकया मानवे ॥३॥
२२०
धन्य तें गोधन कांबळी काष्ठिका मोहरी पांवा निका ब्रीद वांकी ॥१॥
धन्य तें गोकुळ धन्य ते गोपाळ नर नारी सकळ धन्य जाल्या ॥ध्रु.
धन्य देवकी जसवंती दोहींचें वसुदेवनंदाचें भाग्य जालें ॥२॥
धन्य त्या गोपिका सोळा सहस्र बाळा यादवां सकळां धन्य जालें ॥३॥
धन्य म्हणे तुका जन्मा तींचि आलीं हरिरंगीं रंगलीं सर्वभावें ॥४॥
२२१
गौळणी बांधिती धारणासि गळा खेळे त्या गोपाळांमाजी ब्रम्ह ॥१॥
धांवोनियां मागे यशोदे भोजन हिंडे रानोरान गाईपाठीं ॥ध्रु.
तुका म्हणे सर्व कळा ज्याचे अंगीं भोळेपणालागीं भीक मागे ॥२॥
२२२
देखिलासि माती खातां दावियानें बांधी माता ॥१॥
जाळी घेउनि कांबळी काठी गाई वळी वेणु पाठीं ॥ध्रु.
मोठें भावार्थाचें बळ देव जाला त्याचें बाळ ॥२॥
तुका म्हणे भक्तासाठीं देव धांवे पाठोवाटीं ॥३॥
२२३
हा गे माझे हातीं पाहा कवळ सांगाती ॥१॥
देवें दिला खातों भाग कराल तर करा लाग ॥ध्रु.
धालें ऐसें पोट वरी करूनियां बोट ॥२॥
तुका म्हणे घरीं मग कैं जी या परी ॥३॥
२२४
अवघें अवघीकडे दिलें पाहे मजकडे अशा सवंगडे सहित थोरी लागली ॥१॥
कां रे धरिला अबोला माझा वांटा देईं मला सिदोरीचा केला झाडा आतां निवडे ना ॥ध्रु.
भूक लागली अनंता कां रे नेणसी जाणतां भागलों वळितां गाई सैरा ओढाळा ॥२॥
तुका करुणा भाकी हरि पाहे गोळा टाकी घेता जाला सुखी भीतरी वांटी आणीकां ॥३॥
२२५
आम्ही गोवळीं रानटें नव्हों जनांतील धीटें ॥१॥
सिदोरीचा करूं काला एक वांटितों एकाला ॥ध्रु.
खेळों आपआपणांशीं आमचीं तीं आम्हांपाशीं ॥२॥
मिळालों नेणते तुका कान्होबा भोंवते ॥३॥
२२६
अवघियां दिला गोर मजकरे पाहीना ॥१॥
फुंदे गोपाळ डोळे चोळी ढुंगा थापली हाणे तोंडा ॥ध्रु.
आवडती थोर मोटे मी रे पोरटें दैन्यवाणे ॥२॥
तुका म्हणे जाणों भाव जीविंचा देव बुझावी ॥३॥
मृदंग पाटया - अभंग
२२७
मागें पुढें पाहें सांभाळूनि दोनी ठाय चुकावूनि जाय गडी राखे गडियांसि ॥१॥
मुरडे दंडा दोहीं तोंडें गडियां सावध करी भेटतियासंगे तया हाल तुजवरी ॥ध्रु.
गडियां गडी वांटुनि देई ज्याचा सोडी तेचि ठायीं ॥२॥
अगळ्या बळें करील काय तुज देणें लागे डोय ॥३॥
नवां घरीं पाउला करीं सांपडे तो तेथें धरीं ॥४॥
जिंकोनि डाव करीं टाहो सत्ता आणिकांवरी ॥५॥
सांपडोनि डाईं बहु काळ गुंतलासी ॥६॥
बळिया गडी फळी फोडी धरितां त्यांसी ॥७॥
चुकांडी जो खाय मिळोनि अंगीं जाय गुंतलासी काय तुका म्हणे अझूनी ॥८॥
२२८
पाहा रे तमासा तुमचा येथें नव्हे लाग देईन तो भाग आलियाचा बाहेरी ॥१॥
जागा रे गोपाळ नो ठायीं ठायीं जागा चाहुलीनें भागा दूर मजपासूनि ॥ध्रु.
रिघतां ठाव आम्हा ठावा पाळतियां भयाभीत वांयां तेथें काय चांचपा ॥२॥
तुका म्हणे हातां चडे जीवाचिये साटीं मिटक्या देतां गोड मग लागतें शेवटीं ॥३॥
२२९
डाई घालुनियां पोरें त्यांचीं गुरें चुकवीलीं ॥१॥
खेळ खेळतां फोडिल्या डोया आपण होय निराळा ॥ध्रु.
मारिती माया घेती जीव नाहीं कीव अन्यायें ॥२॥
तुका कान्होबा मागें तया अंगें कळों आलें ॥३॥
२३०
आतां हें चि जेऊं हेंचि जेऊं सवें घेऊं सिदोरी ॥१॥
हरिनामाचा खिचडा केला प्रेमें मोहिला साधनें ॥ध्रु.
चवीं चवीं घेऊं घास ब्रम्हरस आवडी ॥२॥
तुका म्हणे गोड लागे तों तों मागे रसना ॥३॥
२३१
अवघें चि गोड जालें मागीलये भरी आलें ॥१॥
साहय जाला पांडुरंग दिला अभ्यंतरीं संग ॥ध्रु.
थडिये पावतां तो वाव मागें वाहावतां ठाव ॥२॥
तुका म्हणे गेलें स्वप्नींचें जागें जालें ॥३॥
२३२
तुजसवें येतों हरी आम्हां लाज नाहीं तरी उचलिला गिरी चांग तईं वांचलों ॥१॥
मोडा आतां खेळ गाई गेल्या जाला वेळ फांकल्या ओढाळ नाहीं तो चि आवरा ॥ध्रु.
चांग दैवें यमुनेसी वांचलों बुडतां निलाजिरीं आम्ही नाहीं भय धाक या अनंता ॥२॥
खातों आगी माती आतां पुरे हा सांगाती भोंवतां भोंवेल आम्हां वाटतें हें चित्तीं ॥३॥
तुका म्हणे उरी नाहीं तुजसवें शाहाणे या भावें दुरी छंद भोळियां सवें ॥४॥
२३३
नको आम्हांसवें गोपाळा येऊं ओढाळा तुझ्या गाई ॥१॥
कोण धांवें त्यांच्या लागें मागें मागें येरझारी ॥ध्रु.
बैसती एके ठायीं धांवती दाही दाहा वाटां ॥२॥
तुका म्हणे तू राख मनेरी मग त्या येरी आम्ही जाणों ॥३॥
२३४
मागायास गेलों सिदोरी तुझ्या मायाघरीं गांजियेलों ॥१॥
तुजविणें ते नेदी कोणा सांगतां खुणा जिवें गेलों ॥ध्रु.
वांयांविण केली येरझार आतां पुरे घर तुझी माया ॥२॥
तुका म्हणे तूं आम्हां वेगळा राहें गोपाळा म्हणउनी ॥३॥
२३५
काकुलती येतो हरी क्षणभरी निवडितां ॥१॥
तुमची मज लागली सवे ठायींचे नवे नव्हों गडी ॥ध्रु.
आणीक बोलाविती फार बहु थोर नावडती ॥२॥
भाविकें त्यांची आवडी मोठी तुका म्हणे मिठी घाली जिवें ॥३॥
२३६
वरता वेंघोनि घातली उडी कळंबाबुडीं यमुनेसी ॥१॥
हरि बुडाला बोंब घाला घरचीं त्यांला ठावा नाहीं ॥ध्रु.
भवनदीचा कळे पार काळिया माजी थोर विखार ॥२॥
तुका म्हणे काय वाउग्या हाका हातींचा गमावुनियां थिंका ॥३॥
२३७
अवघीं मिळोनि कोल्हाळ केला आतां होता म्हणती गेला ॥१॥
आपलिया रडती भावें जयासवें जयापरी ॥ध्रु.
चुकलों आम्ही खेळतां खेळ गेला गोपाळ हातींचा ॥२॥
तुका म्हणे धांवती थडी घली उडी आंत कोणी ॥३॥
२३८
भ्यालीं जिवा चुकलीं देवा नाहीं ठावा जवळीं तो ॥१॥
आहाकटा करिती हाय हात डोकें पिटिती पाय ॥ध्रु.
जवळी होतां कळे आम्हां गेल्या सीमा नाहीं दुःखा ॥२॥
तुका म्हणे हा लाघवी मोटा पाहे खोटा खरा भाव ॥३॥
२३९
काळिया नाथूनि आला वरी पैल हरी दाखविती ॥१॥
दुसरिया भावें कळे कोणा होय नव्हेसा संदेह मना ॥ध्रु.
रूपा भिन्न पालट जाला गोरें सांवळेंसा पैं देखिला ॥२॥
आश्वासीत आला करें तुका खरें म्हणे देव ॥३॥
२४०
हरि गोपाळांसवें सकळां भेटे गळ्या गळा मेळवूनी ॥१॥
भाविकें त्यांची आवडी मोठी सांगे गोष्टी जीविंचिया ॥ध्रु.
योगियांच्या ध्याना जो नये भाकरी त्यांच्या मागोनि खाये ॥२॥
तुका म्हणे असे शाहाणियां दुरी बोबडियां दास कामारी ॥३॥
२४१
धांव कान्होबा गेल्या गाई म्हणे मी कोण ही काई ॥१॥
आपुलियांचें वचन देवा गोड सेवा करीतसे ॥ध्रु.
मागतां आधीं द्यावा डाव बळिया मी तो नाहीं भाव ॥२॥
तुका म्हणे ऐशा सवें अनुसरावें जीवेंभावें ॥३॥
२४२
धाकुटयाचे मुखीं घांस घाली माता वरी करी सत्ता शाहाणियां ॥१॥
ऐसें जाणपणें पडिलें अंतर वाढे तों तों थोर अंतराय ॥ध्रु.
दोन्ही उभयतां आपण चि व्याली आवडीची चाली भिन्न भिन्न ॥२॥
तुका म्हणे अंगापासूनि निराळें निवडिलें बळें रडतें स्तनीं ॥३॥
२४३
देवाचे म्हणोनि देवीं अनादर हें मोठें आश्चर्य वाटतसे ॥१॥
आतां येरा जना म्हणावें तें काई जया भार डोई संसाराचा ॥ध्रु.
त्यजुनी संसार अभिमान सांटा जुलूम हा मोटा दिसतसे ॥२॥
तुका म्हणे अळस करूनियां साहे बळें कैसे पाहें वांयां जाती ॥३॥
२४४
उपदेश तो भलत्या हातीं जाला चित्तीं धरावा ॥१॥
नये जाऊं पात्रावरी कवटी सारी नारळें ॥ध्रु.
स्त्री पुत्र बंदीजन नारायण स्मरविती ॥२॥
तुका म्हणे रत्नसार परि उपकार चिंधीचे ॥३॥
२४५
संतांचे गुण दोष आणितां या मना केलिया उगाणा सुकृताचा ॥१॥
पिळोनियां पाहे पुष्पाचा परिमळ चिरोनि केळी केळ गाढव तो ॥ध्रु.
तुका म्हणे गंगे अग्नीसि विटाळ लावी तो चांडाळ दुःख पावे ॥२॥
२४६
चुंबळीचा करी चुंबळीशीं संग अंगीं वसे रंग क्रियाहीन ॥१॥
बीजा ऐसें फळ दावी परिपाकीं परिमळ लौकिकीं जाती ऐसा ॥ध्रु.
माकडाच्या गळां रत्न कुळांगना सांडूनियां सुना बिदी धुंडी ॥२॥
तुका म्हणे ऐसा व्याली ते गाढवी फजिती ते व्हावी आहे पुढें ॥३॥
२४७
सांपडला संदीं मग बळिया पडे फंदीं ॥१॥
ऐसी कोणी वाहे वेळ हातीं काळाच्या सकळ ॥ध्रु.
दाता मागे दान जाय याचका शरण ॥२॥
तुका म्हणे नेणां काय सांगों नारायणा ॥३॥
२४८
सर्प विंचू दिसे धन अभाग्या कोळसे ॥१॥
आला डोळ्यांसि कवळ तेणें मळलें उजळ ॥ध्रु.
अंगाचे भोंवडी भोय झाड फिरती धोंडी ॥२॥
तुका म्हणे नाड पाप ठाके हिता आड ॥३॥
२४९
देखोन कांहीं म्या पाहिलें सकळ ही ॥१॥
जालों अवघियांपरी मी हें माझें ठेलें दुरी ॥ध्रु.
घेतां घेतलें हातें पायें उसंतिलें ॥२॥
खादलें खातां रसना रस जाली घेतां ॥३॥
बोलोनि बोलें केलें प्रगट झांकिलें ॥४॥
नाइकिलें कानीं तुका म्हणे आलें मनीं ॥५॥
ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग
२५०
काखे कडासन आड पडे खडबड खडबडे हुसकलें ॥१॥
दादकरा दादकरा फजितखोरा लाज नाहीं ॥ध्रु.
अवघा जाला राम राम कोणी कर्म आचरे ना ॥२॥
हरिदासांच्या पडती पायां म्हणती तयां नागवावें ॥३॥
दोहीं ठायीं फजीत जालें पारणें केलें अवकळा ॥४॥
तुका म्हणे नाश केला विटंबिला वेश जिहीं ॥५॥
२५१
कुटुंबाचा केला त्याग नाहीं राग जंव गेला ॥१॥
भजन तें वोंगळवाणें नरका जाणें चुके ना ॥ध्रु.
अक्षराची केली आटी जरी पोटीं संतनिंदा ॥२॥
तुका म्हणे मागें पाय तया जाय स्थळासि ॥३॥
॥२॥
२५२
तारतिम वरी तोंडा पुरतें अंतरा हें येतें अंतरीचें ॥१॥
ऐसी काय बरी दिसे ठकाठकी दिसतें लौकिकीं सत्या ऐसें ॥ध्रु.
भोजनांत द्यावें विष कालवूनि मोहचाळवणी मारावया ॥२॥
तुका म्हणे मैंद देखों नेदी कुडें आदर चि पुढें सोंग दावी ॥३॥
२५३
ब्रम्हनिष्ठ काडी जरी जीवानांवें मोडी ॥१॥
तया घडली गुरुहत्या गेला उपदेश तो मिथ्या ॥ध्रु.
सांगितलें कानीं रूप आपुलें वाखाणी ॥२॥
भूतांच्या मत्सरें ब्रम्हज्ञान नेलें चोरें ॥३॥
शिकल्या सांगे गोष्टी भेद क्रोध वाहे पोटीं ॥४॥
निंदा स्तुति स्तवनीं तुका म्हणे वेंची वाणी ॥५॥
२५४
इहलोकींचा हा देहे देव इच्छिताती पाहें ॥१॥
धन्य आम्ही जन्मा आलों दास विठोबाचे जालों ॥ध्रु.
आयुष्याच्या या साधनें सच्चिदानंद पदवी घेणें ॥२॥
तुका म्हणे पावठणी करूं स्वर्गाची निशाणी ॥३॥
२५५
पंडित वाचक जरी जाला पुरता तरी कृष्णकथा ऐके भावें ॥१॥
क्षीर तुपा साकरे जालिया भेटी तैसी पडे मिठी गोडपणें ॥ध्रु.
जाणोनियां लाभ घेई हा पदरीं गोड गोडावरी सेवीं बापा ॥२॥
जाणिवेचें मूळ उपडोनी खोड जरी तुज चाड आहे तुझी ॥३॥
नाना परिमळद्रव्य उपचार अंगी उटी सारचंदनाची ॥४॥
जेविलियाविण शून्य ते शृंगार तैसी गोडी हरिकथेविण ॥५॥
ज्याकारणें वेदश्रुति ही पुराणें तें चि विठ्ठलनाणें तिष्ठे कथे ॥६॥
तुका म्हणे येर दगडाचीं पेंवें खळखळ आवघें मूळ तेथें ॥७॥
२५६
आणिकांच्या कापिती माना निष्ठपणा पार नाहीं ॥१॥
करिती बेटे उसणवारी यमपुरी भोगावया ॥ध्रु.
सेंदराचें दैवत केलें नवस बोले तयासि ॥२॥
तुका म्हणे नाचति पोरें खोडितां येरें अंग दुखे ॥३॥
२५७
गंधर्व अग्नि सोम भोगिती कुमारी कोठें चराचरीं त्याग केला ॥१॥
गायत्री स्वमुखें भक्षीतसे मळ मिळाल्या वाहाळ गंगाओघ ॥ध्रु.
कागाचिये विष्ठें जन्म पिंपळासि पांडवकुळासि पाहातां दोष ॥२॥
शकुंतळा सूत कर्ण शृंगी व्यास यांच्या नामें नाश पातकांसि ॥३॥
गणिका अजामेळ कुब्जा तो विदुर पाहातां विचार पिंगळेचा ॥४॥
वाल्हा विश्वामित्र वसिष्ठ नारद यांचे पूर्व शुद्ध काय आहे ॥५॥
व्हावी तीं जालीं कर्में नरनारी अनुतापें हरी स्मरतां मुक्त ॥६॥
तुका म्हणे पूर्व नाठवी श्रीहरी मूळ जो उच्चारी नरक त्यासि ॥७॥
२५८
सोनियाचें ताट क्षीरीनें भरिलें भक्षावया दिलें श्वाना लागीं ॥१॥
मुक्ताफळहार खरासि घातला कस्तुरी सुकराला चोजविली ॥ध्रु.
वेदपरायण बधिरा सांगे ज्ञान तयाची ते खुण काय जाणे ॥२॥
तुका म्हणे ज्याचें तो चि एक जाणे भक्तीचें महिमान साधु जाणे ॥३॥
२५९
ऐसा हा लौकिक कदा राखवेना पतितपावना देवराया ॥१॥
संसार करितां म्हणती हा दोषी टाकितां आळसी पोटपोसा ॥ध्रु.
आचार करितां म्हणती हा पसारा करितां नरा निंदिताती ॥२॥
संतसंग करितां म्हणती हा उपदेशी येरा अभाग्यासि ज्ञान नाहीं ॥३॥
धन नाहीं त्यासि ठायींचा करंटा समर्थासि ताठा लाविताती ॥४॥
बहु बोलों जातां म्हणति हा वाचाळ बोलतां सकळ म्हणती गर्वी ॥५॥
भेटिसि वजातां म्हणती हा निष्ठ येतां जातां घर बुडविलें ॥६॥
लग्न करूं जातां म्हणती हा मातला करितां जाला नपुंसक ॥७॥
निपुत्रिका म्हणती पहा हो चांडाळ पातकाचें मूळ पोरवडा ॥८॥
लोक जैसा लोक धरितां धरवे ना अभक्ता जिरे ना संतसंग ॥९॥
तुका म्हणे आतां ऐकावें वचन त्यजुनियां जन भक्ति करा ॥१०॥
२६०
धर्म रक्षावया साठीं करणें आटी आम्हांसि ॥१॥
वाचा बोलों वेदनीती करूं संतीं केलें तें ॥ध्रु.
बाणतां स्थिति अंगीं कर्म त्यागी लंड तो ॥२॥
तुका म्हणे अधम त्यासी भक्ति दूषी हरीची ॥३॥
२६१
चवदा भुवनें जयाचिये पोटीं तो चि आम्हीं कंठीं साठविला ॥१॥
काय एक उणें आमुचिये घरीं वोळगती द्वारीं रिद्धिसिद्धी ॥ध्रु.
असुर जयानें घातले तोडरीं तो आम्हांसि जोडी कर दोन्ही ॥२॥
रूप नाहीं रेखा जयासि आकार आम्हीं तो साकार भक्तीं केला ॥३॥
अनंत ब्रम्हांडें जयाचिये अंगीं समान तो मुंगी आम्हासाठीं ॥४॥
रिद्धिसिद्धी सुखें हाणितल्या लाता तेथें या प्राकृता कोण मानी ॥५॥
तुका म्हणे आम्ही देवाहूनि बळी जालों हे निराळी ठेवुनि आशा ॥६॥
२६२
केला मातीचा पशुपति परि मातीसि काय म्हणती शिवपूजा शिवासी पावे माती मातीमाजी सामावे ॥१॥
तैसे पूजिती आम्हां संत पूजा घेतो भगवंत आम्ही किंकर संतांचे दास संतपदवी नको आम्हांस ॥ध्रु.
केला पाषाणाचा विष्णु परी पाषाण नव्हे विष्णु विष्णुपूजा विष्णुसि अर्पे पाषाण राहे पाषाणरूपें ॥२॥
केली कांशाची जगदंबा परि कांसें नव्हे अंबा पूजा अंबेची अंबेला घेणें कांसें राहे कांसेंपणें ॥३॥
ब्रम्हानंद पूर्णामाजी तुका म्हणे केली कांजी ज्याची पूजा त्याणें चि घेणें। आम्ही पाषाणरूप राहणें ॥४॥
२६३
ते माझे सोयरे सज्जन सांगाती पाय आठविती विठोबाचे ॥१॥
येरा मानी विधि पाळणापुरतें देवाचीं तीं भूतें म्हणोनियां ॥ध्रु.
सर्वभावें जालों वैष्णवांचा दास करीन त्यांच्या आस उच्छिष्टाची ॥२॥
तुका म्हणे जैसे मानती हरिदास तैशी नाहीं आस आणिकांची ॥३॥
२६४
दया तिचें नांव भूतांचें पाळण अणीक निर्दळण कंटकांचें ॥१॥
पाप त्याचें नांव विचारितां नीत भलतें चि उन्मत्त करी सदा ॥२॥
तुका म्हणे धर्म रक्षावया साठीं देवास ही आटी जन्म घेणें ॥३॥
२६५
करावें गोमटें बाळा माते तें उमटे ॥१॥
आपुलिया जीवाहूनी असे वाल्हें तें जननी ॥ध्रु.
वियोग तें तिस त्याच्या उपचारें तें विष ॥२॥
तुका म्हणे पायें डोळा सुखावे ज्या न्यायें ॥३॥
२६६
कन्या सासुर्यासि जाये मागें परतोनी पाहे ॥१॥
तैसें जालें माझ्या जिवा केव्हां भेटसी केशवा ॥ध्रु.
चुकलिया माये बाळ हुरू हुरू पाहे ॥२॥
जीवना वेगळी मासोळी तुका म्हणे तळमळी ॥३॥
२६७
हातीं होन दावी बेना करिती लेंकीच्या धारणा ॥१॥
ऐसे धर्म जाले कळीं पुण्य रंक पाप बळी ॥ध्रु.
सांडिले आचार द्विज चाहाड जाले चोर ॥२॥
टिळे लपविती पातडीं लेती विजारा कातडीं ॥३॥
बैसोनियां तक्तां अन्नेंविण पिडिती लोकां ॥४॥
मुदबख लिहिणें तेलतुपावरी जिणें ॥५॥
नीचाचे चाकर चुकलिया खाती मार ॥६॥
राजा प्रजा पीडी क्षेत्री दुश्चितासी तोडी ॥७॥
वैश्यशूद्रादिक हे तों सहज नीच लोक ॥८॥
अवघे बाह्य रंग आंत हिरवें वरी सोंग ॥९॥
तुका म्हणे देवा काय निद्रा केली धांवा ॥१०॥
२६८
साळंकृत कन्यादान करितां पृथ्वीसमान ॥१॥
परि तें कळे या मूढा येइल कळों भोग पुढां ॥ध्रु.
आचरतां कर्म भरे पोट राहे धर्म ॥२॥
सत्या देव साहे ऐसें करूनियां पाहें ॥३॥
अन्न मान धन हें तों प्रारब्धा आधीन ॥४॥
तुका म्हणे सोस दुःख आतां पुढें नास ॥५॥
२६९
दिवट्या वाद्यें लावुनि खाणें करूनि मंडण दिली हातीं ॥१॥
नवरा नेई नवरी घरा पूजन वरा पाद्याचें ॥ध्रु.
गौरविली विहीण व्याही घडिलें कांहीं ठेवूं नका ॥२॥
करूं द्यावें न्हावें वरें ठायीचें कां रे कळे चि ॥३॥
वर्हाडियांचे लागे पाठीं जैसी उटिका तेलीं ॥४॥
तुका म्हणे जोडिला थुंका पुढें नरका सामग्री ॥५॥
२७०
ब्रम्हहत्या मारिल्या गाई आणीक काई पाप केलें ॥१॥
ऐका जेणें विकिली कन्या पवाडे त्या सुन्याचे ॥ध्रु.
नरमांस खादली भाडी हाका मारी म्हणोनि ॥२॥
अवघें पाप केलें तेणें जेणें सोनें अभिळाषिलें ॥३॥
उच्चारितां मज तें पाप जिव्हे कांप सुटतसे ॥४॥
तुका म्हणे कोरान्न रांड बेटा भांड मागे ना कां ॥५॥
२७१
याचा कोणी करी पक्ष तो ही त्याशी समतुल्य ॥१॥
फुकासाठीं पावे दुःखाचा विभाग पूर्वजांसि लाग निरयदंडीं ॥ध्रु.
ऐके राजा करी दंड जरि या लंड दुष्टासि ॥२॥
तुका म्हणे त्याचें अन्न मद्यपाना समान ॥३॥
२७२
कपट कांहीं एक नेणें भुलवायाचें लोक ॥१॥
तुमचें करितों कीर्त्तन गातों उत्तम ते गुण ॥ध्रु.
दाऊं नेणें जडीबुटी चमत्कार उठाउठी ॥२॥
नाहीं शिष्यशाखा सांगों अयाचित लोकां ॥३॥
नव्हें मठपति नाहीं चाहुरांची वृत्ति ॥४॥
नाहीं देवार्चन असे मांडिलें दुकान ॥५॥
नाहीं वेताळ प्रसन्न कांहीं सांगों खाण खुण ॥६॥
नव्हें पुराणिक करणें सांगणें आणीक ॥७॥
नेणें वाद घटा पटा करितां पंडित करंटा ॥८॥
नाहीं जाळीत भणदीं उदो म्हणोनि आनंदी ॥९॥
नाहीं हालवीत माळा भोंवतें मेळवुनि गबाळा ॥१०॥
आगमीचें कुडें नेणें स्तंभन मोहन उच्चाटणें ॥११॥
नव्हें यांच्या ऐसा तुका निरयवासी पिसा ॥१२॥
२७३
रडोनियां मान कोण मागतां भूषण ॥१॥
देवें दिलें तरी गोड राहे रुचि आणि कोड ॥ध्रु.
लावितां लावणी विके भीके केज्या दानी ॥२॥
तुका म्हणे धीरा विण कैसा होतो हिरा ॥३॥
२७४
पूज्या एकासनीं आसनीं आसन बैसतां गमन मातेशीं तें ॥१॥
सांगतों ते धर्म नीतीचे संकेत सावधान हित व्हावें तरी ॥ध्रु.
संतां ठाया ठाव पूजनाची इच्छा जीवनीं वळसा सांपडला ॥२॥
तुका म्हणे एकाएकीं वरासनें दुजें तेथें भिन्न अशोभ्य तें ॥३॥
२७५
जेणें मुखें स्तवी तें चि निंदे पाठीं लावी ॥१॥
ऐसी अधमाची याती लोपी सोनें खाय माती ॥ध्रु.
गुदद्वारा वाटे मिष्टान्नांचा नरक लोटे ॥२॥
विंचु लाभाविण तुका म्हणे वाहे शीण ॥३॥
२७६
अधमाची यारी रंग पतंगाचे परी ॥१॥
विटे लगतां क्षण मोल जाय वांयां विण ॥ध्रु.
सर्पाचिया परी विषें भरला कल्हारीं ॥२॥
तुका म्हणे देवा मज झणी ऐसे दावा ॥३॥
२७७
आणिकांची स्तुति आम्हां ब्रम्हहत्या एका वांचूनि त्या पांडुरंगा ॥१॥
आम्हां विष्णुदासां एकविध भाव म्हणों या देव आणिकांसि ॥ध्रु.
शतखंड माझी होईल रसना जरी या वचना पालटेन ॥२॥
तुका म्हणे मज आणिका संकल्पें अवघीं पापें घडतील ॥३॥
२७८
तान्हेल्याची धणी फिटे गंगा नव्हे उणी ॥१॥
माझे मनोरथ सिद्धी पाववावे कृपानिधी ॥ध्रु.
तूं तों उदाराचा राणा माझी अल्प चि वासना ॥२॥
कृपादृष्टीं पाहें तुका म्हणे होईं साहे ॥३॥
२७९
संताचा अतिक्रम देवपूजा तो अधर्म ॥१॥
येती दगड तैसे वरी मंत्रपुष्पें देवा शिरीं ॥ध्रु.
अतीतासि गाळी देवा नैवेद्यासी पोळी ॥२॥
तुका म्हणे देवा ताडण भेदकांची सेवा ॥३॥
२८०
करणें तें देवा हे चि एक पावे सेवा ॥१॥
अवघें घडे येणे सांग भक्त देवाचें तें अंग ॥ध्रु.
हें चि एक वर्म काय बोलिला तो धर्म ॥२॥
तुका म्हणे खरें खरें त्रिवाचा उत्तरें ॥३॥
२८१
मागें नेणपणें घडलें तें क्षमा आतां देतों सीमा करूनियां ॥१॥
परनारीचें जया घडलें गमन दावीतो वदन जननीरत ॥ध्रु.
उपदेशा वरी मन नाहीं हातीं तो आम्हां पुढती पाहूं नये ॥२॥
तुका म्हणे साक्षी असों द्यावें मन घातली ते आण पाळावया ॥३॥
२८२
आणिकांच्या घातें ज्यांचीं निवतील चित्तें ॥१॥
ते चि ओळखावे पापी निरयवासी शीघ्रकोपी ॥ध्रु.
कान पसरोनी ऐके वदे दुष्ट वाणी ॥२॥
तुका म्हणे भांडा धीर नाहीं ज्याच्या तोंडा॥३॥
हनुमंतस्तुति - अभंग
२८३
शरण शरण जी हनुमंता तुज आलों रामदूता ॥१॥
काय भक्तीच्या त्या वाटा मज दावाव्या सुभटा ॥ध्रु.
शूर आणि धीर स्वामिकाजीं तूं सादर ॥२॥
तुका म्हणे रुद्रा अंजनीचिया कुमरा ॥३॥
२८४
केली सीताशुद्धी मूळ रामायणा आधीं ॥१॥
ऐसा प्रतापी गहन सुरां सकळ भक्तांचें भूषण ॥ध्रु.
जाऊनि पाताळा केली देवाची अवकळा ॥२॥
राम लक्षुमण नेले आणिले चोरून ॥३॥
जोडूनियां कर उभा सन्मुख समोर ॥४॥
तुका म्हणे जपें वायुसुता जाती पापें ॥५॥
२८५
काम घातला बांदोडी काळ केला देशधडी ॥१॥
तया माझें दंडवत कपिकुळीं हनूमंत ॥ध्रु.
शरीर वज्रा ऐसें कवळी ब्रम्हांड जो पुच्छे ॥२॥
रामाच्या सेवका शरण आलों म्हणे तुका ॥३॥
२८६
हनुमंत महाबळी रावणाची दाढी जाळी ॥१॥
तया माझा नमस्कार वारंवार निरंतर ॥ध्रु.
करोनी उड्डाण केलें लंकेचें दहन ॥२॥
जाळीयेली लंका धन्य धन्य म्हणे तुका ॥३॥
॥४॥
२८७
कुंभ अवघा एक आवा पाकीं एकीं गुफे डावा ॥१॥
ऐसे भिन्न भिन्न साटे केले प्रारब्धानें वांटे ॥ध्रु.
हिरे दगड एक खाणी कैचें विजातीसी पाणी ॥२॥
तुका म्हणे शिरीं एक एकाची पायरी ॥३॥
२८८
मांडे पुर्या मुखें सांगों जाणे मात तोंडीं लाळ हात चोळी रिते ॥१॥
ऐसियाच्या गोष्टी फिक्या मिठेंविण रुचि नेदी अन्न चवी नाहीं ॥ध्रु.
बोलों जाणे अंगीं नाहीं शूरपण काय तें वचन जाळावें तें ॥२॥
तुका म्हणे बहुतोंडे जे वाचाळ तेंग तें मूळ लटिक्याचें ॥३॥
२८९
लगे चंदना सांगावा परिमळ वनस्पतिमेळ हाकारुनी ॥१॥
अंतरीचें धांवे स्वभावें बाहेरी धरितां ही परी आवरे ना ॥ध्रु.
सूर्य नाहीं जागें करीत या जना प्रकाश किरणा कर म्हुन ॥२॥
तुका म्हणे मेघ नाचवी मयूरें लपवितां खरें येत नाहीं ॥३॥
२९०
चंदनाचे हात पाय ही चंदन परिसा नाहीं हीन कोणी अंग ॥१॥
दीपा नाहीं पाठीं पोटीं अंधकार सर्वांगें साकर अवघी गोड ॥ध्रु.
तुका म्हणे तैसा सज्जनापासून पाहातां अवगुण मिळे चि ना ॥२॥
२९१
मन करा रे प्रसन्न सर्व सिद्धीचें कारण मोक्ष अथवा बंधन सुख समाधान इच्छा ते ॥१॥
मनें प्रतिमा स्थापिली मनें मना पूजा केली मनें इच्छा पुरविली मन माउली सकळांची ॥ध्रु.
मन गुरू आणि शिष्य करी आपुलें चि दास्य प्रसन्न आपआपणास गति अथवा अधोगति ॥२॥
साधक वाचक पंडित श्रोते वक्ते ऐका मात नाहीं नाहीं आनुदैवत तुका म्हणे दुसरें ॥३॥
२९२
मायबापें जरी सर्पीण बोका त्यांचे संगें सुखा पवे बाळ ॥१॥
चंदनाचा शूळ सोनियाची बेडी सुख नेदी फोडी प्राण नाशी ॥२॥
तुका म्हणे नरकीं घाली अभिमान जरी होय ज्ञान गर्व ताठा ॥३॥
२९३
शिकल्या बोलाचे सांगतील वाद अनुभव भेद नाहीं कोणा ॥१॥
पंडित हे ज्ञानी करितील कथा मळिती अर्था निजसुखा ॥२॥
तुका म्हणे जैसी लांचासाठीं ग्वाही देतील हे नाहीं ठावी वस्तु ॥३॥
२९४
प्रारब्ध क्रियमाण भक्तां संचित नाहीं जाण ॥१॥
अवघा देव चि जाला पाहीं भरोनियां अंतर्बाहीं ॥ध्रु.
सत्वरजतमबाधा नव्हे हरिभक्तांसि कदा ॥२॥
खाय बोले करी अवघा त्यांच्या अंगें हरी ॥३॥
देवभक्तपण तुका म्हणे नाहीं भिन्न ॥४॥
२९५
शास्त्राचें जें सार वेदांची जो मूर्ति तो माझा सांगाती प्राणसखा ॥१॥
म्हणउनी नाहीं आणिकांचा पांग सर्व जालें सांग नामें एका ॥ध्रु.
सगुण निर्गुण जयाचीं अंगें तो चि आम्हां संगें क्रीडा करी ॥२॥
तुका म्हणे आम्ही विधीचे जनिते स्वयंभू आइते केले नव्हों ॥३॥
२९६
ऐका महिमा आवडीचीं बोरें खाय भिलटीचीं ॥१॥
थोर प्रेमाचा भुकेला हा चि दुष्काळ तयाला अष्टमा सिद्धींला मनी क्षीरसागराला ॥ध्रु.
पव्हे सुदामदेवाचे फके मारी कोरडे ॥२॥
म्हणे उच्छिष्ट अथवा थोडे तुका म्हणे भक्तीपुढें ॥३॥
२९७
कोणें तुझा सांग केला अंगीकार निश्चिति त्वां थोर मानियेली ॥१॥
कोणें ऐसा तुज उपदेश केला नको या विठ्ठला शरण जाऊं ॥ध्रु.
तेव्हां तुज कोण घालील पाठीसी घासील भूमीसी वदन यम ॥२॥
कां रे नागवसी आयुष्य खातो काळ दिसेंदिस बळ क्षीण होतें ॥३॥
तुका म्हणे यासि सांगा कोणी तरी विसरला हरी मायबाप ॥४॥
२९८
साधूनी बचनाग खाती तोळा तोळा आणिकातें डोळां पाहवे ॥१॥
साधूनी भुजंग धरितील हातीं आणिकें कापती देखोनियां ॥२॥
असाध्य तें साध्य करितां सायास कारण अभ्यास तुका म्हणे ॥३॥
२९९
आमचे गोसावी अयाचितवृत्ती करवी शिष्याहातीं उपदेश ॥१॥
दगडाची नाव आधींच ते जड ते काय दगड तारूं जाणे ॥१॥
तुका म्हणे वेष विटंबिला त्यांनी सोंगसंपादणी करिती परी॥३॥
३००
मृगजळा काय करावा उतार पावावया पार पैल थडी ॥१॥
खापराचे होन खेळती लेंकुरें कोण त्या वेव्हारें लाभ हाणि ॥ध्रु.
मंगळदायक करिती कुमारी काय त्यांची खरी सोयरीक ॥२॥
स्वप्नींचें जें सुखदुःख जालें काहीं जागृतीं तो नाहीं साच भाव ॥३॥
सारीं जालीं मेलीं लटिकें वचन बद्ध मुक्त शीण तुका म्हणे ॥४॥

No comments:

Post a Comment